ข้อมูลทั่วไปของเทศบาลเมืองพะเยา
          สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 
1. สภาพทั่วไป
     1.1 ลักษณะที่ตั้ง
          ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลต๋อม อำเภอเมืองพะเยา
             ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลแม่กา อำเภอเมืองพะเยา
             ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลท่าวังทองอำเภอเมืองพะเยา
             ทิศตะวันตก ติดต่อกับกว๊านพะเยาและตำบลแม่ใสอำเภอเมืองพะเยา
             เทศบาลเมืองพะเยา ปัจจุบันมีเนื้อที่ 9 ตารางกิโลเมตร หรือ 5,625 ไร่ ประกอบด้วย 2 ตำบล คือ ตำบลเวียง และตำบลแม่ต๋ำ

    1.2 ประชากร
             จำนวนประชาชนในเขตเทศบาลเมืองพะเยา เมื่อวันที่  1  กุมภาพันธ์  พ.ศ. 2563   มี  จำนวน 16,669 คน 
             แยกเป็นชาย  7,746  คน  หญิง 8,923  คน 
             ตำบลเวียง  9,202  คน  ชาย  4,223  คน   หญิง   4,979  คน
             ตำบลแม่ต๋ำ   7,467  คน  ชาย   3,523  คน  หญิง   3,944   คน

             เฉลี่ยความหนาแน่น ของประชากร 1,882  คน ต่อตารางกิโลเมตร                 

             ชุมชนในเขตเทศบาลเมืองพะเยา  มีจำนวน  14  ชุมชน  ซึ่งประกอบไปด้วย

             1.  ชุมชนวัดป่าลานคำ 

              2. ชุมชนวัดอินทร์ฐาน

              3. ชุมชนวัดภูมินทร์ 

              4.  ชุมชนวัดเมืองชุม 

              5. ชุมชนวัดศรีจอมเรือง 

              6. ชุมชนวัดลี   

              7.ชุมชนวัดหัวข่วงแก้ว 

              8. ชุมชนวัดราชคฤห์ 

              9. ชุมชนวัดศรีอุโมงคำ 

              10.ชุมชนวัดหลวงราชสัณฐาน       

              11. ชุมชนวัดไชยอาวาส             

              12.ชุมชนวัดบุญยืน 

              13. ชุมชนวัดศรีโคมคำ

              14. ชุมชนร่มโพธิ์ทอง              

2. ด้านโครงสร้างพื้นฐาน
     2.1 การคมนาคม การจราจร
              ถนนสายประธาน ได้แก่ ทางหลวงแผ่นดิน หมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) ซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากกรุงเทพมหานคร
 และสิ้นสุดที่จังหวัดเชียงราย ปัจจุบันเส้นทางนี้มีปริมาณการจราจรค่อนข้างสูง 
              ถนนสายหลัก ได้แก่ ถนนสายพหลโยธิน หรือ ทางหลวงแผ่นดิน หมายเลข 1202
              ถนนสายรอง ได้แก่ ถนนทางหลวงท้องถิ่นเทศบาลในชุมชนเทศบาล ซึ่งเป็นถนนลาดยางและคอนกรีตเสริมเหล็ก

      2.2  การไฟฟ้า
                     ปัจจุบัน ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา มีไฟฟ้าใช้ครอบคลุมทุกชุมชน โดยมีจำนวนครัวเรือนที่ใช้ไฟฟ้าเกือบ
ครบทุกครัวเรือน ส่วนไฟฟ้าสาธารณะมีครอบคลุมถนนเกือบครบทุกสาย

    2.3 การประปา
            สำนักงานประปาพะเยาซึ่งเป็นหน่วยงานของการประปาส่วนภูมิภาคเป็นผู้ให้บริการน้ำประปาในเขตเทศบาลเมืองพะเยาโดยมีกว๊านพะเยาเป็นแหล่งน้ำดิบ ขณะนี้อยู่ระหว่างการปรับปรุง และขยายการบริการ ซึ่งคาดว่าจะสามารถขยายเขตการบริการให้้ครอบคลุมทุกครัวเรือน ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา ปริมาณน้ำประปาที่ผลิตได้ในแต่ละวัน มีจำนวน 17,000 ลูกบาศก์เมตร / วัน

    2.4  การสื่อสารและการโทรคมนาคม
            1 ) การไปรษณีย์โทรเลข ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา มีที่ทำการไปรษณีย์ โทรเลข จำนวน 1 แห่ง ได้แก่ ที่ทำการไปรษณีย์หนองระบู ตั้งอยู่เลขที่  687  ถนนพหลโยธิน  ตำบลเวียง  อำเภอเมืองพะเยา  จังหวัดพะเยา
            2 ) โทรศัพท์ ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา มีหมายเลขโทรศัพท์ ซึ่งได้เปิดให้บริการ โดยบริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน) และบริษัท ที ที แอนด์ ที (มหาชน) และมีระบบบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ ของระบบเอไอเอส ระบบดีแทค ระบบออเรจท์ การให้บริการครอบคลุมทุกพื้นที่ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา 
            3 ) สถานีวิทยุกระจายเสียงในเขตเทศบาลเมืองพะเยา มีสถานีวิทยุ อ.ส.ม.ท. ( ห้องจัดรายการ ) จำนวน 1 แห่ง

3. ด้านการเศรษฐกิจ 
     3.1 โครงสร้างทางเศรษฐกิจ / รายได้ประชากร
            โครงสร้างทางเศรษฐกิจของประชาชนในเขตเทศบาลเมืองพะเยา ประกอบด้วย ภาคเกษตรกรรม การพาณิชยกรรม การอุตสาหกรรม และการบริการ
     3.2 การเกษตรกรรมและการประมง
            ภาคการเกษตร ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา มีผู้ประกอบการ อาชีพการเกษตร ได้แก่ การทำนา ทำไร่ ทำสวน การปลูกพืชสวนครัว การเลี้ยงสัตว์ โดยภาคการเกษตรจะอยู่ในบริเวณตำบลแม่ต๋ำเป็นส่วนใหญ่ และประกอบอาชีพประมงเพียงเล็กน้อย
     3.3 การอุตสาหกรรม
            การอุตสาหกรรมในเขตเทศบาลเมืองพะเยา เป็นอุตสาหกรรมขนาดกลาง และขนาดเล็ก ซึ่งใช้วัตถุดิบจากภาคการเกษตร  ได้แก่  โรงสีข้าว             โรงโม่แป้ง โรงทำเส้นหมี่ - เส้นก๋วยเตี๋ยว โรงงานทำลูกชิ้น นอกจากนั้นยังมีโรงพิมพ์ และโรงซ่อมรถยนต์ต่าง ๆ  มีอุตสาหกรรมจำนวนทั้งสิ้น  84  แห่ง
     3.4 การพาณิชยกรรมและการบริการ
            ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา มีตลาดสด  6  แห่ง คือ  ตลาดสดพะเยาอาเขต  ตลาดสดเฉลิมศักดิ์  ตลาดสดข้างโรงเรียนเทศบาล 3 ตลาดสดแม่ต๋ำ   ตลาดสดหน้าวัดป่าลานคำ  และตลาดสดชุมชนแม่ต่ำสายใน
     3.5 การท่องเที่ยว
          กว๊านพะเยาแหล่งท่องเที่ยวในเขตเทศบาลเมืองพะเยาที่สำคัญ ได้แก่ กว๊านพะเยา อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง พระตำหนักโบราณสถาน ประกอบด้วย      วัดศรีโคมคำ  หรือวัดพระเจ้าตนหลวง  วัดลี  วัดหลวงราชสัณฐาน  วัดพระธาตุจอมทอง  เป็นต้น
             สำหรับโรงแรมที่พักมีจำนวน 6 แห่ง มีเพียงพอสำหรับนักท่องเที่ยว แต่นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ ซึ่งมีทั้งชาวไทย และชาวต่างประเทศจะแวะชมเที่ยวกว๊านพะเยา และแวะพักรับประทานอาหารเท่านั้น นักท่องเที่ยวจะมีมากในวันหยุดและเทศกาลต่าง ๆ

4. ด้านสังคม
                 4.1 ชุมชน
                ชุมชนในเขตเทศบาลเมืองพะเยา  มีจำนวน  14  ชุมชน  จำนวน  7,782  หลังคาเรือน แบ่งเป็น  2  ตำบล  คือตำบลเวียง  ตำบลแม่ต๋ำ
                4.2  ศาสนา
                 ประชาชนในเขตเทศบาลเมืองพะเยา  ส่วนใหญ่นับถือศาสนา  คิดเป็นร้อยละ  90  มีวัดจำนวน  14  แห่ง  และยังมีประชาชนที่นับถือ  ศาสนาอื่นๆ  อีก เช่น  ศาสนาอิสลาม  ศาสนาคริสต์
                4.3  การศึกษา
                 ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา  มีสถาบันการศึกษา  จำนวน  10  แห่ง  ประกอบด้วย
                 - โรงเรียนในสังกัดเทศบาลเมืองพะเยา  6  แห่ง  ได้แก่  โรงเรียนเทศบาล  1  ถึง โรงเรียนเทศบาล  6  มีครูจำนวน  145  คน จำนวน  145  คน  นักเรียน  2,600  คน  โดยเป็นโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา  3 แห่งคือ  โรงเรียนเทศบาล  2  โรงเรียนเทศบาล  3  และโรงเรียนเทศบาล  6
                 - โรงเรียนในสังกัด  สพฐ.  1  แห่ง  คือ  โรงเรียนอนุบาลพะเยา
                 - โรงเรียนเอกชนอีก  3  แห่ง  คือ โรงเรียนบุญสิษฐ์วิทยา  โรงเรียนพินิตประสาธน์  โรงเรียนราชคฤห์วิทยา
                 - มหาวิทยาลัย  1  แห่ง  คือ  มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย  วิทยาเขตพะเยา
                 4.4  ประเพณี
                 กิจกรรมประเพณีท้องถิ่นท่ีสำคัญ  ได้แก่  ประเพณีวันสงกรานต์  ประเพณีวันเข้าพรรษา  ประเพณีวันแปดเป็ง  ประเพณีตานก๊วยสลาก  และประเพณีวันลอยกระทง  เวียนเทียนกลางน้ำ  เป็นต้น  โดยประเพณีดังกล่าวประชาชนทุกหมู่เหล่าจะร่วมกันประกอบพิธีกรรมทางศาสนา  และกิจกรรมร่ืนเริง  เป็นประจำทุกปี
                 4.5 การสาธารณสุข
                 ประชาชนในเขตเทศบาลเมืองพะเยา  จะใช้บริการด้านการสาธารณสุข  ได้แก่  โรงพยาบาลพะเยา  ซึ่งเป็นโรงพยาบาลประจำจังหวัด  และโรงพยาบาลพะเยาราม  ซึ่งเป็นโรงพยาบาลเอกชน  สำหรับเทศบาลเมืองพะเยา  มีศูนย์บริการสาธารณสุขเพื่อให้บริการประชาชน  ในเขตเทศบาลเมืองพะเยา  2  แห่ง
                 4.6 การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
                 งานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยมีเครื่องมือและอุปกรณ์ในการปฏิบัติหน้าที่  ดังต่อไปนี้
                        1) รถยนต์ดับเพลิง    5  คัน
                        2) รถยนต์บรรทุกน้ำ  4  คัน  แยกเป็น
                             - ขนาดบรรจุน้ำ  5,000  ลิตร  จำนวน  1  คัน
                             - ขนาดบรรจุน้ำ  6,000 ลิตร  จำนวน    1  คัน
                             - ขนาดบรรจุน้ำ 12,000  ลิตร  จำนวน  1  คัน
                        3) เครื่องลากจูง   2  เครื่อง
                        4) รถยนต์กู้ภัยพร้อมอุปกรณ์ช่วยชิวิต  1  คัน
                        5) เรือท้องแบน  3  ลำ
                        6) เรือยาง  1  ลำ
                        7) รถบันไดเลื่อน       1  คัน
                        8) อัตรากำลังเจ้าหน้าที่ดับเพลิง  36  คน
                             - พนักงานเทศบาล                3       คน
                            - ลูกจ้างประจำ                      6       คน
                            - ลูกจ้างชั่วคราว                   27     คน
                         9) อาสาสมัครป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย   545  คน
                         10)  ในรอบปีที่ผ่านมามีการฝึกซ้อมอย่างต่อเนื่องทุกระยะ
5. สิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ
        5.1  ภูมิภาค
        เทศบาลเมืองพะเยา ฤดูกาลแบ่งได้  3  ฤดู
                        1)  ฤดูร้อน เริ่มตั้้งแต่ เดือนมีนาคม  ถึงเดือนพฤษภาคม  อากาศร้อนจัดในเดือนเมษายน  ซึ่งทิศทางลมพัดมาจากทิศใต้
                        2) ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายน  ถึงเดือนตุลาคม  ฝนตกชุกในเดือนกรกฎาคม/ สิงหาคม  ซึ่งทิศทางลมพัดมาจากทิศตะวันออกเฉียงใต้
                        3) ฤดูหนาว เริ่มตั้้งแต่เดือนพฤศจิกายน  ถึงเดือนกุมภาพันธ์ หนาวจัดในเดือนมกราคม  ซึ่งทิศทางลมพัดมาจากทิศเหนือและตะวันออกเฉียงใต้

     5.2 แหล่งน้ำ
            1 ) กว๊านพะเยา
            2 ) คลองแม่ต๋ำ
     5.3 การระบายน้ำ
            1 ) พื้นที่น้ำท่วมถึง คิดเป็นร้อยละ 4 ของพื้นที่ทั้งหมด
            2 ) ระยะเวลาเฉลี่ยที่น้ำท่วมขังนานที่สุด 15 วัน ประมาณห้วงเดือน ก.ย. - ต.ค.
            3 ) เครื่องสูบน้ำ
                        - ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3 นิ้ว จำนวน 2 เครื่อง
                        - ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 4 นิ้ว จำนวน 2 เครื่อง
     5.4 น้ำเสีย
             1 ) ปริมาณน้ำเสีย 6,000 ลบ.ม./วัน
             2 ) ระบบบำบัดน้ำเสียที่ใช้แบบบ่อผึ่งเติมอากาศ รวม 1 แห่ง
             3 ) น้ำเสียที่บำบัดได้ จำนวน 3,500 ลบ.ม./วัน
             4 ) ค่า BOD. ในทางระบายน้ำสายหลัก 2.0 มิลลิกรัม / ลิตร
     5.5 ขยะ
            1 ) ปริมาณขยะ 35-40  ตัน / วัน
            2 ) รถยนต์ที่ใช้จัดเก็บขยะ รวม 7 คัน
                        - รถยนต์คันที่ 1 รถเก็บขนแบบเปิดข้าง เทท้าย ขนาดความจุ 15 ลบ.ม. ซื้อเมื่อ พ.ศ. 2531
                        - รถยนต์คันที่ 2 รถอัดขยะ   ขนาดความจุ 15 ลบ.ม. ซื้อเมื่อ พ.ศ. 2543
                        - รถยนต์คันที่ 3 รถอัดขยะ   ขนาดความจุ 15 ลบ.ม. ซื้อเมื่อ พ.ศ. 2549
                        - รถยนต์คันที่ 4 รถอัดขยะ   ขนาดความจุ 15 ลบ.ม. ซื้อเมื่อ พ.ศ. 2552
                        - รถยนต์คันที่ 5 รถอัดขยะ   ขนาดความจุ 15 ลบ.ม. ซื้อเมื่อ พ.ศ. 2552
                        - รถบรรทุกแบบอัดท้าย ขนาดความจุ  15 ลบ.ม  ซื้อเมื่อ พ.ศ. 2555
                        - รถบรรทุกแบบอัดท้าย ขนาดความจุ 15 ลบ.ม ซื้อเมื่อ  พ.ศ.  2556
                        - รถบรรทุกแบบยกได้ (เก็บกิ่งไม้)  ขนาดความจุไม่น้อยกว่า  3  ลบ.ม. ซื้อเมื่อ  พ.ศ. 2556 
            บุคลากรประจำรถเก็บขน จำนวนทั้งสิ้น 27 คน
            3 ) เครื่องจักรที่ใช้ในการกำจัดขยะมูลฝอย
                        - รถแบคโฮห์ จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2537
                        - รถแทรกเตอร์ ขนาด 125 แรงม้า จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2539
                        - รถตักหน้า - ขุดหลัง ขนาด 79 แรงม้า จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อพ.ศ.2541
                        - รถยนต์บรรทุกเทท้าย ชนิด 6 ล้อ จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2545
                        - รถยนต์บรรทุกน้ำแบบมาตรฐานความจุไม่น้อยกว่า 6,000 ลิตร จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2545
                        - รถยนต์บรรทุกขยะมูลฝอยแบบอัดท้าย จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2545
                        - รถตีนตะขาบ จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2545
                        - รถแทรกเตอร์ตีนตะขาบ จำนวน 1 คัน จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2545
            4 ) ขยะที่กำจัดได้ จำนวน 35 ตัน / วัน กำจัดโดยวิธีฝังกลบทั้งหมดในแต่ละวัน
            5 ) ที่ดินสำหรับกำจัดขยะที่กำลังใช้ จำนวน 82 ไร่ 2 งาน 67 ตารางวา ตั้งอยู่ หมู่ที่ 11 ตำบลจำป่าหวาย อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา (จัดซื้อเมื่อ พ.ศ.2529 เนื้อที่ 74 ไร่ 2 งาน 16 ตารางวา และจัดซื้อเมื่อปี พ.ศ. 2538 เนื้อที่ 6 ไร่ 2 งาน 51 ตารางวา)
                        - ห่างจากเขตเทศบาลเมืองพะเยา เป็นระยะทาง 8 กิโลเมตร
                        - ในปี 2543 ได้รับการจัดสรรงบประมาณจากกระทรวงวิทยาศาสตร์ ฯ รวมเป็นเงิน  63,134,800.-  บาท  เพื่อก่อสร้างระบบกำจัดขยะมูลฝอยแบบถูกสุขาภิบาล เป็นเงิน  51,234,800.-  บาท  และเป็นค่าจัดซื้อครุภัณฑ์ เป็นเงิน  11,900,000.-   บาท โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี  พ.ศ. 2543  สิ้นสุดโครงการใน พ.ศ. 2545  ผูกพันงบประมาณ 3 ปี
                        - คาดว่าจะสามารถกำจัดขยะได้อีก 15 - 20 ปี
            6 ) ที่ดินสำรองที่เตรียมไว้สำหรับกำจัดขยะในอนาคต จำนวน 83 ไร่ 3 งาน 83 ตารางวา ตั้งอยู่ ตำบลท่าวังทอง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ห่างจากเขตเทศบาล เมืองพะเยา เป็นระยะทาง ประมาณ 5 กิโลเมตร